Inleiding
De verkeerstoren is een markant gebouw dat samen met het oude stationsgebouw aan de andere kant van de wijk nagenoeg de enige noemenswaardige restanten vormen van het vliegveld Ypenburg. Het pand stond bijna zeven jaar leeg en werd het niet onderhouden, voordat het in gebruik werd genomen door medewerkers van vereniging Luxus. Uit een onderzoek van 'randwachter' PJ Roggeband kwam de vliegtoren als meest markant randverschijnsel van Ypenburg naar voren.
Door het gebouw een publieke functie te geven en financieel onafhankelijk te maken kan dit potentiële monument behouden blijven. Een buitenkans, omdat hiermee zowel historische- als sociaal-culturele belangen gediend zijn.
De toren lijkt bij uitstek geschikt als aanlooppunt vanwege de ligging en het uiterlijk van het gebouw. De buurtbewoners (Ypenburgers) zijn op de hoogte van het bestaan van de toren en menigeen kan de behoefte om een kijkje te komen nemen niet weerstaan. De toren lijkt een soort mascottefunctie te vervullen wat niet verwonderlijk is gezien het markante uiterlijk van het gebouw. Langs het water tussen Ypenburg en nootdorp is het een komen en gaan van wandelaars, joggers en hondenbezitters.
Wat willen we met de verkeerstoren
Om het behoud van de toren op lange termijn mogelijk te maken is het wenselijk de toren op de één of andere manier zelfvoorzienend te maken, dat wil zeggen dat alle eventuele kosten ook op de langere termijn gedekt worden door de opbrengsten van activiteiten die hiervoor specifiek in het leven geroepen zijn. Bij deze activiteiten is het belangrijkste doel de betrokkenheid met de omgeving te vergroten. De toren moet mensen de gelegenheid bieden om deel te nemen aan activiteiten in en rond het gebouw.
Hierbij denken wij aan de volgende functies:
- De open ruimtes kunnen aan derden worden verhuurd als bijvoorbeeld vergaderruimte, of om workshops of kinderfeestjes te realiseren. Hiervoor zijn genoeg instellingen in de omgeving aanwezig die van deze mogelijkheid gebruik kunnen en willen maken. Met name de begane grond en de koepel lenen zich hier goed voor.
- Permanente exposities over Ypenburg in samenwerking met de stichting Historisch Ypenburg
- Kunstevenementen in samenwerking met de vereniging Luxus
- Gebruiken als geluidsstudio voor het maken van met opnames of het oefenen van bands
- Filmhuis voor het vertonen van alternatieve films in samenwerking met de bibliotheek
- Computerruimte om in samenwerking met web in de wijk de digikamer dichter bij de mensen te brengen
- Tussenstop voor passerende fietsers en wandelaars. Gezien de eisen die vanuit de horeca worden gesteld moet je hierbij de vraag stellen of je dit vanuit de toren wil doen of dat er een aanbouw of bijgebouw moet komen van waaruit je deze functie wilt vervullen. Het zou een mooie oplossing zijn als een horeca ondernemer wil investeren in een aanvullende voorziening op het terrein van de verkeerstoren. De toren zelf is niet geschikt voor uitgebreide horeca. Het is wel mogelijk om er koffie thee en frisdrank te verzorgen. Indien er activiteiten met bijvoorbeeld lunches of diners worden georganiseerd, wordt dit uitbesteed aan bestaande horecagelegenheden in de omgeving.
- Uitkijktoren; veel bezoekers willen een kijkje nemen in de koepel, niet in de laatste plaats om het uitzicht te kunnen aanschouwen. I.c.m. met een hapje en een drankje is hier sprake van een heuse attractie, waarbij je ook kunt denken aan het neerzetten van kijkers, om een sterrenwacht te houden.
- Bij veelvuldig gebruik van verschillende kunstenaars van de verkeerstoren is het mogelijk om de kunstenaars hun vormen van beeldende kunst, digitale media, muziekdragers etc ook in verkoop aan te bieden. Hiervoor kan een kunstwinkel worden ingericht.
Huidige staat
Het pand verkeerd door jarenlang gebrek aan onderhoud in slechte staat. Zo zijn op de benedenverdieping de ramen ingegooid, en vervolgens dichtgespijkerd met houten platen. Het dak lekte en is provisorisch gemaakt. De buitenkant is hard aan schilderwerk toe.
Op de begane grond bevinden zich een keuken, toilet en inmiddels een douche die allen aan vervanging toe zijn. Het ontbreekt aan een verwarmingsinstallatie en in de zomer is de koepel bij mooi weer nagenoeg onbruikbaar vanwege de hitte. De aggregatieruimte heeft geen daglicht en de toegang tot de toren is beperkt tot een ontoegankelijke toegangsdeur.
De elektriciteit is aangesloten, maar om alle mogelijkheden van het pand optimaal te benutten moeten er eigenlijk nieuwe voorzieningen worden aangelegd. Ook de aansluiting op de waterleiding is gerealiseerd, maar beperkt zich tot een aansluiting op de begane grond.
Huidig gebruik
In juli 2003 besloten leden van de vereniging Luxus de Verkeerstoren Ypenburg te benutten als woon/werkplaats en podium/galerie voor activiteiten op kunst- en cultureel gebied. Onder de vlag van vereniging Luxus zijn i.s.m. diverse organisaties en kunstenaars verschillende activiteiten georganiseerd.
De verkeerstoren is gebruikt voor culturele activiteiten als beeldende kunst, (digitale) media, muziek, performance art, workshops, etc.. Ook wordt aan langduriger projecten gewerkt en is er het verlangen een geluidsstudio te realiseren. In de zomer van 2004 vond hier, met een internationale line up, het "nieuwe muziek" festival Noisecape plaats.
Tenslotte is de oude verkeerstoren het hoofdkwartier van Shitcluster, een in wisselende samenstelling opererend multidisciplinair collectief dat non-conformisme hoog in 't vaandel heeft staan. In 2002 werd een kleine tour gedaan in Hongarije, alwaar optredens werden verzorgd bij onder meer een zigeunerkamp. Een multimediaire presentatie van de tweede LP van deze groep was te bezoeken in 'De Vliegtoren', waarna er onder meer een tweetal performances volgden in het Haagse museum voor actuele kunst 'GEM'"
Om dit alles te realiseren zijn beperkte renovatie werkzaamheden uitgevoerd. Zo zijn de lekkages in het dak gedicht, is de vloer in de koepel gerepareerd en zijn bijna alle overbodige resten van de installatie verwijderd. De elektra is opnieuw aangesloten, gecontroleerd en waar nodig vervangen, muren geëgaliseerd en geverfd. Dit alles vanuit het principe van 'zelfwerkzaamheid' en met gebruikmaking van tweedehands materialen.
Toekomstige gebruikers
Met de Stichting Historisch Ypenburg is contact gelegd en deze wil graag gebruik maken van de ruimere vliegtoren na de verbouwing. Dit geldt ook voor de medewerkers van Web in de wijk voor wat betreft de digikamer.
Sinds juni 2003 heeft Artotheek Den Haag een kunstcentrum in Ypenburg geopend, genaamd 7x11. 7x11 is gevestigd in aan het Patrijsplantsoen 23. 7x11 wordt wisselend bewoond door kunstenaars, die diverse projecten realiseren, voor en met inwoners van Ypenburg. Deze kunstenaars maken hun gedachtegoed en ideeën zichtbaar in acties, confrontaties, voorstellingen, publicaties, lezingen enz. Andere wisselende activiteiten in 7x11 zijn tentoonstellingen en kunstuitleen. 7x11 heeft laten weten geïnteresseerd te zijn in samenwerking.
Met het Filmhuis (zaal 5), het Shoot Me filmfestival, de Bibliotheek Ypenburg is contact opgenomen en deze zijn geïnteresseerd in een samenwerking.
Wat is nodig om doelstelling te vervullen
Om de nieuwe functies in het gebouw onder te brengen is een grondige verbouwing nodig. Hierbij worden aan de diverse ruimtes verschillende eisen gesteld. Per ruimte volgt een opsomming van hetgeen minimaal gewenst is. Deze opsomming staat los van wie de investering moet doen om e.e.a. te realiseren.
De begane grond
De begane grond bestaat uit een aantal verschillende delen. De keuken en toiletten spreken voor zich. Deze moeten vervangen worden vanwege jarenlang achterstallig onderhoud. De kamer met de dichtgetimmerde ramen krijgt een 'inloop' functie. Hier kun je in een huiskamersfeer koffie komen drinken en contacten leggen met medebewoners.
De oude aggregaatruimte bestaat uit twee delen. Een soort van garage en de grote ruimte. De aggregaatruimte zelf moet multifunctioneel gebruikt kunnen worden. Dat houdt in dat de ruimte voorzien moet worden van daglicht om overdag een vergader of workshopruimte te kunnen beschikken. Ook moet de ruimte te verduisteren zijn zodat er films gedraaid kunnen worden of muziek uitvoeringen. De huidige garage kan als opslagruimte dienen voor bijvoorbeeld meubilair dat niet altijd gewenst is bij verschillende activiteiten in de zaal. Binnendoor moet een verbinding zijn tussen deze ruimte en de keuken.
Buitenruimte
De onmiddellijke omgeving van het gebouw momenteel in gebruik van de bouwondernemingen maar kan later mogelijk ter beschikking komen aan de verkeerstoren. Hier kan rekening mee worden gehouden bij het maken van een plan; men kan denken aan een terrasfunctie of parkfunctie. De buitenruimte kan bij mooi weer gevuld worden met tafels en stoelen om de workshops buiten te houden, of om passanten van koffie of thee te voorzien. Dat vereist een terras voor de toren waar het meubilair geplaatst kan worden. Daarnaast is het mogelijk om met bewoners samen een heemtuin of kruidentuin aan te leggen.
De eerste verdieping.
Deze verdieping bestaat uit een ruimte. Omdat er slechts een trap moet worden beklommen om hier te komen is deze ruimte het meest geschikt om meerdere bezoekers te trekken. Hier kun de inrichting afstemmen op bijvoorbeeld verkoopactiviteiten. Een spelotheek behoort ook tot de mogelijkheden evenals de in- en verkoop van tweedehands kinderboeken. Dit soort activiteiten stelt weinig eisen aan de ruimte. De verlichting moet goed zijn en de muur biedt mogelijkheden om kasten te plaatsen voor het tonen van diverse handel.
De tweede verdieping.
Ook deze verdieping bestaat uit één ruimte. Omdat er twee trappen moet worden beklommen om hier te komen is deze ruimte minder geschikt om meerdere bezoekers te trekken. Deze ruimte kan in gebruik worden genomen als kantoor voor het beheer van de toren. Ook zou bijvoorbeeld de stichting Historisch Ypenburg hier een vast onderkomen kunnen krijgen. Permanente tentoonstellingen horen dan tot de mogelijkheden. Multimediatoepassingen zijn nodig om goed te kunnen functioneren.
De Koepel.
De koepel is het visitekaartje van de toren. Het biedt een prachtig uitzicht over de omgeving en nodigt uit om de klim naar boven te starten. De ruimte moet handzaam worden ingericht om zoveel mogelijk functies onder te kunnen brengen. Enerzijds moet er zit ruimte met tafels en stoelen aanwezig zijn, anderzijds moet de ruimte ook 'leeg' gebruikt kunnen worden. Te denken valt daarom aan klaptafels langs de rand om bij workshops in groepjes activiteiten uit te kunnen voeren. Maar ook een grote ronde tafel (op te hangen aan kettingen) geeft mogelijkheden om vergaderingen in de toren plaats te laten vinden. Om aan de eisen van de tijd te voldoen moeten er aansluitingen worden aangelegd voor multimediatoepassingen.
Organisatie
De bedoeling is dat er een stichting wordt opgericht waarin het gebruik van de toren wordt gereguleerd. De stichting zorgt voor het genereren van activiteiten die gelden genereren, waarmee huur, elektriciteit, water en licht kunnen worden betaald. Ook klein onderhoud komt voor rekening van de stichting.
De inkomsten komen uit twee bronnen; enerzijds is dit subsidies op activiteiten, anderzijds op entree- en verhuurgelden die met vaste tarieven worden bepaald voor de activiteiten die in en rond de toren worden gehouden.
Financieel
Om het pand in gebruik te kunnen nemen voor genoemde functies moeten er een aantal investeringen worden gedaan op zowel bouwkundig gebied als voor de inrichting. Uitgangspunt hierbij is enerzijds voldoen aan de veiligheidseisen die vanuit wet- en regelgeving worden gesteld en anderzijds invulling geven aan de eisen die we stellen aan het pand om de genoemde functies uit te kunnen voeren.
Het is duidelijk dat een organisatie zonder basiskapitaal niet in staat is om de toren vanuit zijn huidige staat aan de bouwkundige uitgangspunten te laten voldoen. Dit plan bevat een aantal eisen waaraan de toren moet voldoen om de basisfuncties uit te kunnen voeren. Vervolgens moet het pand worden ingericht. De kosten die met inrichting samenhangen komen voor rekening van de toekomstige gebruikers. In dit voorstel is dit de genoemde stichting die het beheer, het gebruik en het klein onderhoud van de toren zowel organisatorisch als financieel regelt.
