De verkeerstoren van de voormalige NAVO-basis Ypenburg staat er wat verloren bij. Van afstand lijkt het nog heel wat, maar als je dichterbij komt dan schrik je er toch van hoe weer en wind hebben toegeslagen. Al 14 jaar wordt de toren nu niet meer gebruikt en ook in de jaren daarvoor zal het onderhoud niet veel prioriteit hebben gekregen. Binnenkort staat de toren niet meer alleen, want de grond eromheen is alweer bouwrijp gemaakt voor het volgende woningbouwproject op VINEX-locatie Ypenburg. Zal de toren dit overleven?
Het voormalige vliegveld Ypenburg heeft nooit zo'n status gehad als bijvoorbeeld Schiphol of Soesterberg of -na de oorlog- Volkel of Leeuwarden. Het veld was bij de opening in 1936 dan ook vooral bedoeld als sportvliegveld, waar sportieve vliegers hun kunsten mochten vertonen. De mobilisatie in 1939 maakte een eind aan de sportvliegerij want het leger nam Ypenburg in gebruik. En dat betekende bijna het einde, want in de meidagen van 1940 werden veld en gebouwen zwaar beschadigd bij de eerste grote luchtlandingsoperatie in de geschiedenis. Overigens moesten de Duitsers hier één van hun eerste verliezen incasseren. Uit de bezettingstijd is weinig bekend, maar de Duitsers zullen niet veel plezier van hun Flugplatz (Den) Haag hebben gehad, want in 1943 maakten ze het veld onbruikbaar. Ze legden sloten aan dwars op de houten landingsbaan die ze net daarvóór voor veel geld hadden aangelegd.
Na de oorlog zette men alles op alles om Ypenburg in oude glorie te herstellen. Met de feestelijke heropening in mei 1947 brak een nieuwe civiele periode aan. En feestelijk bleef het, want naast de activiteiten van ondernemer Frits Diepen werden er regelmatig grootse vliegfeesten en wedstrijden georganiseerd. De Internationale Luchtvaart Show Ypenburg (ILSY) was in Nederland een begrip. In deze tijd maakte men ook vaak gebruik van het veld voor proefnemingen en demonstraties. Zo werd hier de eerste Nederlandse helikopter beproefd (een Si 51). De lobby van Frits Diepen voor uitbreiding van Ypenburg mislukte toen de regering rond 1950 het besluit nam om geen tweede nationale luchthaven aan te leggen. Daardoor mocht Ypenburg niet uitbreiden en kon Rotterdam wel Zestienhoven aanleggen. De toekomst van Ypenburg werd onzeker. Daaraan kwam een eind toen de NAVO extra luchtmachtbases nodig had voor de Koude Oorlog. Ypenburg werd groter dan men ooit had gedacht en kreeg een landingsbaan van zo'n 3,5 kilometer, geschikt voor de zwaarste vliegtuigen.
Bij zo'n basis hoorde natuurlijk een verkeerstoren en in 1956 werd "onze" toren gebouwd. De architect, ir. A.J. Prins van de Genie, was niet in één keer klaar, want de gemeente-architect van Nootdorp, (Ir van Essen), vond het nodig dat het ontwerp ingrijpend werd aangepast.
Het resultaat kunt u nog steeds bekijken. De toren is 7 meter in doorsnee en ongeveer 20 meter hoog. Hij is zeskantig en bestaat uit een betonnen skelet met daartussenin rode baksteen. Daar bovenop zeskantige afgeplatte koepel, een glasconstructie.
Aan de veldzijde beschikken de twee etages over grote raamoppervlakken en aan de achterkant is het hele trappenhuis voorzien van een glazen wand. Met dat glas past het ontwerp goed bij het luchthavengebouw van Ypenburg uit 1936, dat overigens ook nog bestaat en (door Brinkman en van der Vlugt) de stijl van "het Nieuwe Bouwen" uitstraalt. Naast de toren staat een klein gebouwtje voor de noodstroomvoorziening.
Omdat de toren 's winters te vochtig en 's zomers te heet werd, werden hij later van buiten bekleed met metalen golfplaten met de ribben verticaal. Ook kwam er een airco-installatie. Alleen van het bijgebouwtje kun je nu de oorspronkelijke bakstenen nog zien. Tot de sluiting van de basis in 1992 heeft de toren geen ingrijpende veranderingen meer ondergaan.
Bij de eerste plannen voor de inrichting van de VINEX-locatie Ypenburg, kreeg onze toren echter een nieuwe kans. Frits Palmboom die de contouren van de nieuwe wijk ontwierp, nam daarin verwijzingen op naar het vliegveldverleden. Zo werd er zo'n 50 meter naast de oude landingsbaan een brede sloot geprojecteerd, zo lang en zo strak, dat het lijnenspel een duidelijke verwijzing is naar de oude landingsbaan. De wijk is dus om de toren heen ontworpen. Verder had hij plannen om oude details als windvanen en baanverlichting op te nemen in de wijk. Maar ja, dat was toen, en met de tijd krimpt het budget...
Het projectbureau Ypenburg, eigenaar van de toren, zit er een beetje mee in de maag. Verder is het te druk met de nieuwbouw om ook nog aandacht te besteden aan een restauratie of een herbestemming. Ook de gemeente Pijnacker-Nootdorp, op wiens grond de toren staat, is wel van goede wil, maar heeft geen middelen voor een concrete herbestemming of restauratie.
Slopen dan maar? Een aantal verontruste mensen heeft dit willen voorkomen en heeft de toren daarom in 2003 gekraakt. De krakersgroep organiseert er zo nu en dan alternatieve evenementen.
© Bert Huijgen 2006
